تبلیغات
زندگی برتر - دیدگاه قرآن درباره ی معاد


دیدگاه قرآن درباره ی معاد











نگاه اجمالی به آیات قرآن کریم نشان می‌دهد که در میان مباحث عقیدتی هیچ مسأله‌ای در دین مبین اسلام پس از اصل توحید به اهمیت مسألۀ معاد و اعتقاد به حیات پس از مرگ و حسابرسی اعمال بندگان وجود ندارد.

نزدیک به یک‌سوم آیات قرآن کریم دربارۀ معاد و زندگی ابدی است: در یک دسته از آیات، لزوم ایمان به آخرت مورد تأکید قرار گرفته[1]؛ در دستۀ دیگر نتایج انکار آن گوشزد شده[2]؛ و در دستۀ سوم، نعمتهای جاودان[3] و در دستۀ چهارم عذابهای ابدی بیان شده است.[4] افزون بر این در آیات فراوانی رابطۀ بین اعمال نیک و بد با نتایج اخروی آنها ذکر گردیده و نیز روشهای گوناگون امکان و ضرورت معاد مورد تأکید و تبیین قرار گرفته است، به شبهات منکران پاسخ داده شده چنانکه منشأ تبهکاریها و انحرافها غفلت و یا انکار قیامت و روز حساب معرفی شده است. [5]

وجود این تعداد آیات و پرداختن به معاد تقریباً در تمام صفحات قرآن از یکسو و سخن گفتن تمام یا بخشی از سوره‌های پایانی قرآن پیرامون معاد، مقدمات، نشانه‌ها و نتایج آن از سوی دیگر شاهد اهمیّت و ضرورت فراوان اصل معاد در قرآن و جهان بینی اسلامی دارد.

در جای جای قرآن کریم پس از پرداختن به موضوع توحید از ایمان به جهان دیگر آمده است.

تقریباً در 30 آیه از آیات قرآن این دو موضوع در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند: «یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآَخِرِ» [6] و در بیش از 100 مورد به «الْیَوْمِ الْآَخِرَةِ» و یا «الْآَخِرَة» اشاره نموده است.

در اینجا سؤالی مطرح می‌شود و آن این است که چرا در این آیات، ایمان به معاد در کنار اعتقاد و باور به خداوند جهان بیان شده است؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت چون:

1. ایمان به خدا و حکمت و عدالت و قدرت او بدون ایمان به معاد کامل نمی‌گردد.

2. ایمان به معاد، به زندگی انسان مفهوم می‌بخشد و زندگی دنیوی را از پوچی و بی‌معنایی خارج می‌سازد.

3. ایمان به معاد، روند تکاملی زندگی بشر را در مسیر روشنی نشان می‌دهد.

4. ایمان به معاد، ضامن اجرای تمام قوانین الهی، و انگیزۀ اصلی پاک ساختن دلها، و احقاق حقوق، و عمل به تکالیف، و ایثار شهیدان، و فداکاری فداکاران است، و انسان را حسابگر خویش می‌سازد.

5. ایمان به معاد، روح دنیاپرستی را که خمیر مایۀ تمام خطاها و جنایات است تضعیف می‌کند، و دنیا را از حالت یک «هدف نهائی» خارج ساخته و به یک «وسیله» برای دست‌یابی به سعادت جاویدان مبدّل می‌ سازد.

6. ایمان به معاد، به انسان در برابر سختیها نیروی دوچندان می‌بخشد و چهرۀ وحشت‌انگیز مرگ را که همیشه به صورت کابوسی بر افکار انسانها سنگینی داشته و آرامش را از ایشان سلب ساخته دگرگون می‌سازد و آن را از مفهوم فنا و نیستی به دریچه و پلی به سوی جهان باقی تغییر می‌دهد.

7. کوتاه سخن اینکه ایمان به معاد، در کنار ایمان به مبدأ هستی خط جدایی میان فرهنگ خداپرستان و مادی‌گرایان بشمار می‌رود.

برای نشان دادن میزان اهمیت اصل معاد در قرآن مجید به ذکر و توضیح کوتاه برخی آیات قرآن می‌پردازیم.

آیۀ اوّل: «اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَیَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ لَا رَیْبَ فِیهِ» [7] : «هیچ معبودی جز الله نیست، و به طور قطع همۀ شما را در روز قیامت که شک و تردیدی [در وقوع آن] راه ندارد جمع می‌کند»، سپس برای تأکید بیشتر ادامه می‌دهد: «وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِیثًا» : چه کسی از خدا راستگوتر است؟!

آغاز و پایان آیه، و بند بند آن هر کدام تأکیدی است بر این مسأله و نشان دهندۀ میزان اهمیتی است که قرآن برای موضوع معاد و عدم وجود شک در وقوع آن قائل است. [8]

آیۀ دوّم: «زَعَمَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ یُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّی لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرٌ»[9] : «کافران گفتند: هرگز برانگیخته نخواهند شد! بگو: آری به پروردگارم سوگند که همۀ شما برانگیخته خواهید شد، سپس آنچه را عمل می‌کردید به شما خبر می‌دهد، و این برای خدا آسان است.»

خداوند متعال به پیامبر (ص) فرمان می‌دهد که مؤکداً سوگند یاد کند که قیامت و حشر و نشر وجود دارد. می‌دانیم قسم خوردن و سوگند یاد کردن، آن هم سوگند به خداوند، معمولاً امر پسندیده‌ای نیست، از این رو قرآن مردم را از این امر نهی کرده و می‌گوید: «خدا را معرض سوگندهای خود قرار ندهید» [10] امّا گاه مطلب به اندازه‌ای مهم است که قسم یاد کردن در مورد آن نه تنها ممنوع نیست بلکه لازم نیز هست. قابل توجّه اینکه علاوه بر تأکیداتی که در « لَتُبْعَثُنَّ» و «لَتُنَبَّؤُنَّ» وجود دارد، در پایان آیه نیز تصریح دارد که این کار برای پروردگار آسان است، لذا نباید در آن شک و تردید کنید.

آیۀ سوّم: «رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِیَوْمٍ لَا رَیْبَ فِیهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یُخْلِفُ الْمِیعَادَ» [11] : «پروردگارا! تو مردم را برای روزی که هیچ شک و تردیدی در آن نیست جمع می‌کنی». این معنا از زبان «راسخان در علم» مطرح شده است که آنها نیز به هنگام مناجات با خداوند بر مسألۀ معاد و رستاخیز به عنوان یکی از قطعی‌ترین مسائل تکیه می‌کنند و برای تأکید بیشتر می‌افزایند: «خداوند هرگز از وعدۀ خود تخلّف نمی‌کند».

تعبیرات کلّی قرآن دربارۀ معاد

قرآن مجید در صدها آیه که از مسألۀ معاد بحث می‌کنند، تعبیرات کاملاً متنوعی دارد. هر یک از این تعبیرات به یکی از ابعاد معنا و مفهوم معاد اشاره دارد. مجموع آنها بیانگر عمق بحث و اهداف زندگی پس از مرگ است. عمده‌ترین و مهمترین تعبیرات قرآنی از موضوع حیات پس از مرگ هشت تعبیر است:

1. قیام الساعة[12] (رستاخیز) 2. إحیاء موتی[13] (زنده کردن مردگان) 3. بَعْث[14] (برانگیختن) 4. حَشْر[15] (جمع کردن) 5. نَشْر[16] (گستردن) 6. معاد[17] (بازگشت به سوی خدا) 7. لِقاء الله[18] (دیدار پروردگار) 8. رجوع [19] (بازگشت به سوی او)

علاوه بر تعبیرات کلّی مذکور، قرآن نامها و اوصاف متعدّدی را که نزدیک به 70 نام است را برای «روز قیامت» انتخاب کرده است که این نامها جزئیات اوصاف آن روز بزرگ اشاره می‌کنند. در اینجا به تعدادی از این نامها و اوصاف اشاره می‌شود: یوم الْحِساب (روز حساب)، یوم الدّین (روز جزا)، یوم الْجَمع (روز جمع)، یوم الْفَصْل (روز جدایی)، الیوم الْمَوعُود (روز وعده داده شده)، یوم الْحَسْرَة (روز حسرت) ، یوم التَّغابُن (روز خسارت و پشیمانی)، یوم التَّناد (روز یاری طلبیدن)، یوم عَسیر (روز سخت)، یوم البَعْث (روز برانگیخته شدن) و ... .


  منبع:   www.telavat.com

 



نگارش در تاریخ پنجشنبه 30 آبان 1392 توسط زهرا | نظرات ()
قالب وبلاگ